Niewypłacalność kontrahenta. Spojrzenie podatkowe
Gdy kontrahent staje się niewypłacalny, możliwości odzyskania należności stają się coraz bardziej nikłe. Nawet najlepsi eksperci nie są w stanie w takiej sytuacji wesprzeć klienta. Na szczęście z pomocą przychodzą przepisy prawa podatkowego, które nieco łagodzą negatywne konsekwencje braku płatności za zrealizowane usługi. Zapraszamy do zapoznania się z artykułem, w którym odpowiemy na najważniejsze pytania. Czy nieściągalną należność można zaliczyć do kosztów? Co z podatkiem VAT, który został już odprowadzony do urzędu skarbowego? Poniżej przedstawiamy najważniejsze rozwiązania przewidziane w przepisach podatkowych. Nieściągalne wierzytelności w podatku dochodowym (CIT). Przepisy podatkowe przewidują dwie podstawowe ścieżki rozliczenia nieściągalnych wierzytelności w podatku dochodowym: jednorazowe zaliczenie wierzytelności w koszty podatkowe albo rozliczenie jej poprzez odpisy aktualizujące. Jednorazowe zaliczenie wierzytelności w koszty podatkowe. Jednorazowe ujęcie nieściągalnej wierzytelności w kosztach uzyskania przychodu jest możliwe, ale wyłącznie po spełnieniu ściśle określonych warunków. Po pierwsze, wierzytelność musi zostać uprzednio zarachowana jako przychód należny oraz odpisana jako nieściągalna w ewidencji księgowej. Po drugie, jej nieściągalność musi zostać odpowiednio udokumentowana. Ustawodawca wskazuje kilka równorzędnych form dokumentowania nieściągalności. Może to być postanowienie organu egzekucyjnego o bezskuteczności egzekucji, postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku dłużnika, umorzeniu albo zakończeniu postępowania upadłościowego. Alternatywą jest sporządzenie przez podatnika protokołu, z którego wynika, że przewidywane koszty dochodzenia wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej wartości (brak ekonomicznych podstaw do dochodzenia zwrotu należności). Przepisy nie określają wzoru takiego protokołu, jednak z praktyki organów podatkowych wynika, że powinien on zawierać realne i szczegółowe wyliczenie kosztów – m.in. opłat sądowych, kosztów zastępstwa procesowego, kosztów egzekucyjnych, zaliczek na biegłych czy kosztów obsługi prawnej. Należy przy tym pamiętać, że zaliczenie wierzytelności do kosztów podatkowych nie ma charakteru definitywnego. W przypadku późniejszego odzyskania należności powstaje obowiązek wykazania jej jako przychodu podatkowego. Odpisy aktualizujące jako koszt podatkowy. Jeżeli podatnik nie dysponuje dokumentami pozwalającymi na jednorazowe zaliczenie wierzytelności do kosztów (czasem przedsiębiorcy nie chcą czekać przykładowo do zakończenia postępowania egzekucyjnego, skoro już na początku postępowania widać, że dłużnik nie posiada majątku, a na rachunku bankowym jest 20 zbiegów), alternatywą jest dokonanie odpisu aktualizującego. Odpis taki może zostać uznany za koszt podatkowy, o ile spełnione są określone warunki. Po pierwsze, wierzytelność musi być wcześniej rozpoznana jako przychód należny. Po drugie, odpis musi zostać dokonany zgodnie z przepisami o rachunkowości. Po trzecie, muszą wystąpić okoliczności uprawdopodobniające jej nieściągalność (ustawa wprowadza katalog otwarty tych przyczyn a nie jak w przypadku nieściągalności wierzytelności). Do takich okoliczności zalicza się w szczególności śmierć dłużnika, jego wykreślenie z CEIDG, postawienie w stan likwidacji, ogłoszenie upadłości, otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. Odpisy aktualizujące powinny odzwierciedlać rzeczywisty stopień prawdopodobieństwa zapłaty. Dłużnicy zagraniczni a nieściągalne wierzytelności. Polskie przepisy podatkowe nie różnicują sytuacji dłużników krajowych i zagranicznych. Postępowania upadłościowe lub restrukturyzacyjne prowadzone poza Polską, np. w Niemczech, mogą stanowić podstawę do rozpoznania nieściągalności wierzytelności lub dokonania odpisu aktualizującego. Warunkiem jest jednak posiadanie odpowiedniej dokumentacji – w szczególności oryginału lub notarialnie poświadczonego odpisu postanowienia zagranicznego sądu wraz z tłumaczeniem na język polski. Korekta VAT – ulga na złe długi. Niezależnie od rozliczeń w podatku dochodowym, przedsiębiorca może skorzystać również z dobrodziejstwa w podatku VAT. Przepisy pozwalają na skorygowanie podatku należnego, jeżeli spełnione są określone warunki. Podstawowym warunkiem jest brak zapłaty należności w terminie 90 dni od upływu terminu płatności wskazanego na fakturze lub w umowie. Ponadto wierzyciel musi być czynnym podatnikiem VAT, a od końca roku, w którym została wystawiona faktura, nie mogą upłynąć 3 lata. Podsumowanie. Nieopłacona faktura nie musi oznaczać, że przedsiębiorca ponosi pełny ciężar podatkowy transakcji, która faktycznie nie przyniosła mu przychodu. Przepisy CIT (odpowiednio również PIT) i VAT przewidują mechanizmy pozwalające na ograniczenie negatywnych skutków braku zapłaty, jednak ich zastosowanie wymaga spełnienia konkretnych warunków i odpowiedniego udokumentowania sytuacji. W praktyce kluczowe znaczenie ma szybka reakcja, gromadzenie dowodów oraz świadome wybranie właściwej ścieżki podatkowej. Każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia, zwłaszcza gdy jest ona związana z prawem podatkowym, dlatego najlepiej jeśli skonsultujesz swój przypadek z ekspertem. Zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią, chętnie wesprzemy przedsiębiorców w tak trudnej sytuacji jak niewypłacalność kontrahenta.
