Instytucja zabezpieczenia jest mechanizmem ochrony wierzyciela funkcjonującym w polskiej procedurze cywilnej. Objawia się poprzez tymczasową ingerencję Sądu w daną sytuację. Metoda tej ingerencji zależy m.in. od rodzaju zabezpieczanego roszczenia, jednak celem jego wykonania jest umożliwienie wykonania orzeczenia jakie w przyszłości może zostać wydane w sprawie. Jej funkcją jest zatem zapewnienie, że prawomocny wyrok, przez upływ czasu bądź bezprawne działania poszczególnych osób, nie straci rzeczywistego znaczenia dla strony.
Zabezpieczenie roszczenia – czym jest i kiedy jest przydatne?
Przykładowo, jeżeli wierzyciel dochodzi zapłaty dużej sumy pieniężnej, a dłużnik zaczyna zbywać majątek, to wykonanie zabezpieczenia może temu skutecznie przeciwdziałać, „zamrażając” określone aktywa poprzez wprowadzenie ograniczenia w rozporządzaniu nimi.
W praktyce sąd może zastosować zarówno środki o charakterze majątkowym (np. zajęcie rachunków bankowych, wpis ostrzeżenia o zakazie zbywania nieruchomości do księgi wieczystej), jak i niemajątkowym (np. zakaz korzystania z określonego prawa). Dzięki temu zakres zastosowania instytucji zabezpieczenia jest bardzo szeroki i obejmuje nie tylko spory gospodarcze, ale też rodzinne czy pracownicze.
Kiedy możemy domagać się zabezpieczenia roszczenia przez sąd?
Zgodnie z art. 730 § 1 KPC, zabezpieczenia można żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny.
Uprawdopodobnienie roszczenia
Pierwszym warunkiem udzielenia zabezpieczenia jest uprawdopodobnienie roszczenia. Wierzyciel nie musi przedstawiać pełnych i niepodważalnych dowodów, wystarczy wskazanie takich faktów i dowodów, które czynią roszczenie wiarygodnym. Przykładowo, w sprawie o zapłatę mogą to być potwierdzenia dostaw, list przewozowy, korespondencja mailowa czy umowa.
Wykazanie interesu prawnego
Drugą przesłanką jest wykazanie interesu prawnego. Zasadą jest, że interes prawny zaistnieje, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia albo w inny sposób uniemożliwi osiągnięcie celu postępowania. Przykładem dowodu na taką okoliczność może być informacja od dłużnika, że ma nieprzewidziane trudności z płynnością finansową.
Co istotne, ustawodawca wprowadził jednak wyjątek w art. 730¹ § 2¹ KPC. Zgodnie z tym przepisem, istnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia domniemywa się, jeżeli żądającym zabezpieczenia jest powód dochodzący należności zapłaty z tytułu transakcji handlowej w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, w przypadku gdy wartość tej transakcji nie przekracza siedemdziesięciu pięciu tysięcy złotych, a dochodzona należność nie została uregulowana i od dnia upływu terminu jej płatności upłynęły co najmniej trzy miesiące. W takich przypadkach samo uprawdopodobnienie roszczenia jest wystarczające, co w przypadku branży TSL nie powinno stanowić problemu.
Kto i jak wykonuje zabezpieczenie?
Wydanie przez sąd postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia to tylko pierwszy krok. Samo postanowienie nie zabezpiecza jeszcze faktycznie naszych interesów.
W praktyce wykonanie zabezpieczenia realizowane jest co do zasady przez komornika sądowego. Skoro i tak skupiamy się na roszczeniach z transakcji handlowych, warto podkreślić, że ustawa przewiduje zamknięty katalog możliwych sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, m.in.:
- zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego,
- obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową.
W przypadku roszczeń niepieniężnych sąd może np.:
- zakazać dłużnikowi wykonywania określonych czynności (np. sprzedaży towaru),
- nakazać wydanie rzeczy do depozytu sądowego,
- uregulować tymczasowo sposób korzystania z rzeczy lub prawa.
Kto ponosi koszty zabezpieczenia?
Wstępnie koszty ponosi wierzyciel. Zasadą jest, że wniosek o zabezpieczenie podlega opłacie sądowej, lecz zawierając wniosek o udzielenie zabezpieczenia w ramach samego pozwu, wystarczy sama opłata sądowa od pozwu.
Po uzyskaniu postanowienia sądu, w toku wykonywania zabezpieczenia mogą powstać dodatkowe koszty związane z działaniami komornika, m.in. opłata. Są one traktowane jako wydatki tymczasowe.
Ostatecznie jednak, zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, koszty zabezpieczenia obciążają stronę przegrywającą spór. Tym samym, jeżeli wierzyciel wygra sprawę, dłużnik będzie zobowiązany do zwrotu wszystkich kosztów poniesionych w związku z zabezpieczeniem, o ile złożono w toku procesu odpowiedni wniosek.
Dlaczego warto korzystać z zabezpieczenia?
Przede wszystkim zabezpieczenie pozwala chronić majątek dłużnika przed nim samym, np. przed ukrywaniem lub celowym wyzbywaniem się aktywów.
Warto pamiętać, że przelew środków zgromadzonych na rachunku bankowym może zostać wykonany w ciągu kilku sekund. Wykonanie zabezpieczenia zanim dłużnik otrzyma pozew uniemożliwia mu ten ruch na wstępie.
Warto pamiętać, że przelew środków zgromadzonych na rachunku bankowym może zostać wykonany w ciągu kilku sekund. Wykonanie zabezpieczenia zanim dłużnik otrzyma pozew uniemożliwia mu ten ruch na wstępie.
FAQ
Na czym polega zabezpieczenie roszczenia?
Zabezpieczenie roszczenia polega na tymczasowej ingerencji sądu w sytuację prawną stron, której celem jest ochrona interesów wierzyciela do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.
Ile wynosi opłata za zabezpieczenie roszczeń?
Co do zasady, wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega opłacie sądowej, jednak jej wysokość zależy od sposobu złożenia wniosku.
Jeżeli wniosek o zabezpieczenie zostanie złożony wraz z pozwem, nie pobiera się odrębnej opłaty – wystarczająca jest opłata od pozwu. Natomiast w przypadku złożenia samodzielnego wniosku o zabezpieczenie przed wszczęciem postępowania, konieczne jest uiszczenie dodatkowej opłaty sądowej.
Kiedy sąd udziela zabezpieczenia?
Sąd udziela zabezpieczenia, jeżeli spełnione są dwie podstawowe przesłanki przewidziane w Kodeksie postępowania cywilnego:
- Uprawdopodobnienie roszczenia – wierzyciel musi wykazać, że jego roszczenie jest wiarygodne, np. poprzez umowę, list przewozowy, faktury, korespondencję handlową.
- Wykazanie interesu prawnego – konieczne jest wykazanie, że brak zabezpieczenia uniemożliwi lub istotnie utrudni wykonanie przyszłego orzeczenia.
Jakie są rodzaje zabezpieczeń?
Rodzaj zabezpieczenia zależy od charakteru dochodzonego roszczenia. W praktyce wyróżnia się:
Zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, m.in.:
- zajęcie rachunku bankowego,
- zajęcie wynagrodzenia za pracę lub wierzytelności,
- zajęcie ruchomości,
- ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości.
Zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych, takie jak:
- zakaz dokonywania określonych czynności (np. sprzedaży towaru),
- nakaz wydania rzeczy do depozytu sądowego,
- tymczasowe uregulowanie sposobu korzystania z rzeczy lub prawa.
