Instytucja fundacji rodzinnej od momentu wejścia w życie przepisów budzi szczególne zainteresowanie nie tylko z perspektywy sukcesji majątkowej, lecz przede wszystkim w kontekście rozwiązań podatkowych. Choć fundacja rodzinna została zaprojektowana jako narzędzie umożliwiające wielopokoleniowe zarządzanie majątkiem rodzinnym, to właśnie preferencje podatkowe – połączone z rozbudowanymi mechanizmami zabezpieczającymi – w praktyce zadecydowały o skali zainteresowania tą formą prawną.
Po dwóch latach obowiązywania przepisów o fundacji rodzinnej można dokonać syntetycznej analizy kluczowych zasad opodatkowania tej instytucji. Tym bardziej że od samego początku regulacje te były przedmiotem publicznej debaty, a ustawodawca zapowiadał możliwość ograniczenia ich atrakcyjności podatkowej. W efekcie fundacja rodzinna funkcjonuje obecnie w otoczeniu prawnym, które z jednej strony oferuje istotne preferencje, z drugiej zaś wprowadza liczne instrumenty mające przeciwdziałać nadużyciom podatkowym.
Jednym z kluczowych mechanizmów fundacji rodzinnej jest wypłata świadczeń na rzecz beneficjentów. Wypłata świadczeń o charakterze niepieniężnym podlega opodatkowaniu na tych samych zasadach co świadczenia pieniężne. Częstym przykładem świadczeń niepieniężnych pojawiających się w praktyce kancelarii jest nieodpłatne udostępnienie nieruchomości należącej do fundacji rodzinnej na cele osobiste beneficjenta. Takie udostępnienie nieruchomości podlega opodatkowaniu 15% (czyli tak samo jak wypłaty o charakterze pieniężnym), stawką podatku dochodowego od osób prawnych, a podstawę opodatkowania stanowi rynkowa wartość czynszu.
Fundacja rodzinna korzysta z preferencji podatkowych tak długo, jak długo działa w granicach określonych przez ustawę i nie dokonuje wypłaty środków, co przypomina mechanizm estońskiego CIT-u. Powyższe nie dotyczy działalności, które zostały objęte stawką sankcyjną 25%. Oczywiście działalność taka nie została zakazana, jednak jej opodatkowanie powoduje, że jest ona istotnie mniej opłacalna. Rozwiązanie to pełni funkcję dyscyplinującą i ma na celu zachowanie fundacji rodzinnej jako podmiotu służącego przede wszystkim zarządzaniu majątkiem, a nie prowadzeniu szerokiej działalności operacyjnej. O jakiej zatem działalności mowa? Ustawodawca przewidział katalog działalności, których fundacja może się podejmować, a jest to m. in.:
- zbywanie mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;
- najem, dzierżawa lub udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie;
- przystępowanie do spółek handlowych;
- nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze.
Szczególne znaczenie mają regulacje dotyczące ukrytych zysków, które obejmują szeroki katalog świadczeń. Do tej kategorii zaliczono m.in. odsetki, prowizje, wynagrodzenia i inne opłaty od jakiegokolwiek rodzaju pożyczki udzielonej fundacji przez beneficjenta i podmioty powiązane z beneficjentem, darowizny od fundacji, usługi doradcze oraz transakcje realizowane na warunkach odbiegających od rynkowych. Oczywiście takie ukryte zyski będą również opodatkowane stawką 15% jak bezpośrednie świadczenia na rzecz beneficjentów.
Świadczenia otrzymywane przez beneficjentów fundacji rodzinnej kwalifikowane są jako dochody z innych źródeł w podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednocześnie ustawodawca wyłączył je z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn.
Pełnym zwolnieniem z podatku dochodowego od osób fizycznych przy wypłacie świadczeń, objęci są fundator oraz najbliżsi członkowie jego rodziny (zerowa grupa podatkowa). W odniesieniu do dalszych kręgów beneficjentów, tj. z I i II grupy podatkowej, przewidziano preferencyjną stawkę podatku, tj.10%, natomiast w pozostałych przypadkach zastosowanie znajduje stawka 15%.
Istotnym zagadnieniem pozostaje również wpływ zmiany rezydencji podatkowej fundatora na opodatkowanie świadczeń z fundacji rodzinnej. Zmiana ta może skutkować obowiązkiem zapłaty podatku od niezrealizowanych zysków.
W konsekwencji decyzja o zmianie rezydencji podatkowej powinna być każdorazowo poprzedzona analizą skutków podatkowych, zarówno w państwie opuszczanym, jak i w państwie nowej rezydencji, w szczególności w kontekście przyszłych wypłat świadczeń z fundacji rodzinnej.
Podsumowanie.
Po dwóch latach obowiązywania przepisów fundacja rodzinna jawi się jako instytucja o wyraźnie podatkowym charakterze. Preferencje podatkowe, które legły u podstaw jej wprowadzenia, skutecznie zachęciły przedsiębiorców do korzystania z tego rozwiązania, jednocześnie jednak zostały obudowane rozbudowanym systemem zabezpieczeń fiskalnych.
Z perspektywy praktycznej fundacja rodzinna wymaga każdorazowo indywidualnego podejścia, zarówno na etapie jej tworzenia, jak i bieżącego funkcjonowania. Złożoność regulacji podatkowych oraz zapowiadane zmiany legislacyjne powodują, że jej atrakcyjność powinna być oceniana nie tylko przez pryzmat bieżących preferencji, lecz również długoterminowych konsekwencji podatkowych.
